Portre: Michel Jonasz (II) 1981-92

Devrim Özkan: Merhabalar, ben Devrim Özkan, Apaçık Radyo’da Fransız Öpücüğünde birlikteyiz. Bu hafta yine Michel Jonasz’ın kariyerini mercek altına almaya devam ediyoruz. Geçen haftaki programda 1981 yılına kadar gelmiştik. Şimdi sırada 1981’de çıkan albümü var Michel Jonasz’ın ve yine konuğumuz Sedat Nemli’yle birlikteyiz. Tekrar hoş geldiniz Sedat Bey.

Sedat Nemli: Hoş bulduk, merhaba.

D: Şimdi bu “La Nouvelle Vie” albümü Nisan’81’de piyasaya çıkmış. Bir önceki albümü için: “Her albüm, hayatın bir aşamasıydı aslında. Hiçbir zaman sıfırdan başlama hissi olmuyor. Hayatında yaşadığın, duyduğun, içinde biriken her şey – kazandıkların, deneyimlerin – her albümde yeniden dışarı çıkıyor” demiş Michel Jonasz. Bu da üstüne koyarak ilerlediği albümlerden biri aslında.

S: Evet, bir önceki albümünün adı “Les années 80 commencent" – 80’ler başlıyor, bu albümün adı: “La nouvelle vie” – Yeni hayat. Benim önceki programımızda bir başyapıt olarak nitelendirdiğim bir önceki albümü ödüller kazandı, Fransa’nın muhtelif yayınlarından, dergilerinden, jürilerinden, vs. Haklı bir durumdu bu bence ve “La nouvelle vie” albümünde Michel Jonasz’ın özgüveninin giderek arttığını, aranjmanlardaki zenginlikte görmeye başlıyoruz. Gabriel Yared artık ekipte yok ancak aranjmanlar bir önceki iki albümünde de piyanoda, synthesizer’daki Michel Cœuriot’ya ait ve o da son derece başarılı. Bu albümde biraz daha caz ve blues eğilimlerini görüyoruz. Nitekim dört parçaya yer vereceğiz.

D: Evet, önce iki parça dinleyeceğiz: La nouvelle vie, bunun ardından da Les fourmis rouges.

D: Michel Jonasz’ın 1981 tarihli albümünden iki parça dinledik: önce albüme adını da veren La nouvelle vie, bunun ardından da Les fourmis rouges. Özel şarkılardı bunlar gerçekten.

S: Evet, Les fourmis rouges hâlâ tüm konserlerinde büyük beğeni toplayan ve değişik aranjmanlarla bugüne kadar neredeyse her konserinde yer verdiği, en sevilen parçalarından biri galiba.

D: Evet, uzun versiyonları da var, arada enstrümantal geçişlerin olduğu. Çok güzel bir parça. La nouvelle vie de aynı şekilde. Sözler açısından da baktığımızda.

S: Çok güzel. O da dokunaklı, hisleri çok ön plana çıkaran parçalarından biri.

D: Şöyle: “Duvardaki boya sökülmüş, Bak, biz de sökülebiliriz pekâlâ, Bizi o tatlı yuvaya zincirleyen şeylerden, Kararmış tavandan.  Hâlâ tek bir insanız, senle ben, Aynı ülkenin içinde, aynı tende, Ama yılların çanı çalmaya başladı, Haydi, gidelim yeni hayatı bulmaya”. Artık belli yaşa gelmiş bir çift. Çocuklarını büyütmüşler, artık çocuklar evden ayrılmış ve yeni bir hayata başlayalım diyor.

S: Ve diyor ki: Ne diyordu, "Lübnan’da sedir ağaçları altında…"

D: Evet, “Ne Lübnan’da sedir gölgesinde, Ne Sina dağının zirvesinde, Tam burada karar verirsek, İşte şimdi doğuyor yeni hayat” diyor. Çok dokunaklı sözler gerçekten. Geçen programda bahsettiğim Jonasz’ın biyografi kitabında da: “Bu yeni hayat, Jonasz’ın iyimser bakışıyla, önce bireyin kendi içinde değişmesiyle, başkalarını anlaması ve sevmesiyle kazanılacak; sonra da insanların hep birlikte harekete geçmesiyle. İnsanlığın değişimi bireyin değişimiyle olur, […] Evrensel yeni hayat zaten burada, yanı başımızda, hepimizin içinde” sözleri kullanılmış.

S: Ve teknik açıdan yine Claude Sahakian’ın albüm içinde olduğunu görüyoruz.

D: Evet, ekipte o da devam ediyor. Les fourmis rouges’la ilgili de 2015’te Lycéens Goncourt Ödülü’nü kazanan yazar Delphine de Vigan, en sevdiği parça olduğunu söylemiş. Orada da: “Hatırlıyor musun, uzanmıştık, Kırmızı karıncaların binlercesinin üstüne, İkimizden biri bile kımıldamamıştı, Kırmızı karıncaların üstünde uzanmış halde…” diye çevirebiliriz bunu da Türkçeye. Şimdi bu albümden iki parça daha dinleyeceğiz. Önce Jonasz’ın haraketli parçalarından, yine her konserinde söylediği parçalardan biri: Joueurs de blues. Bu da gerçekten son derece eğlenceli bir parça.

S: Ve de blues’a olan sevgisini ifade ettiği parçalardan bir tanesi.

D: Blues’a adadığı bir parça diyebiliriz. Bunun ardından da C’est la nuit adlı parçasıyla gelecek Jonasz Apaçık Radyo mikrofonlarına.

D: Şimdi geldik 1983’e, “Tristesse” adlı albümüne Michel Jonasz’ın. “Hüzün” albümün ismi…

S: Fakat kapağına baktığınızda çok keyifli, eğlenceli bir palyaço görünümü var. Buradaki tezatı vurgulamak istemiş herhalde. Eğlenceli görünüm altındaki hüzün.

D: Palyaçolara özgü o hüznü de ifade etmek istemiş olabilir. Mavi bir projektör ışığı altında palyaço kıyafetiyle beliriyor Jonasz. Kıvırcık saçları, o zaman henüz dökülmemiş. Puantiyeli ve çizgili kostüm, kolları göğe doğru açılmış, hem gülüyor bir yandan da gözleri yaşlı. Albüme baktığımızda da Tic-Tac, Big Boss ki bu aslında fabrika blues’u olarak geçiyor. Tic-Tac, geçen zaman ve ölüm hakkında bir parça, yine hüzünlü. Une seule journée passée sans elle – Onsuz geçen bir gün, aşk acısını ele alıyor. Bu tip hüzün dolu şarkıları örtbas eden bir maske belki bu albüm kapağı. Jonasz şöyle demiş: “Üzüntüye dair bir şeyleri ifade etmekte bile büyük bir mutluluk vardır”.“Ona göre hüzün, sevincin zıddı değil; sevince açılan bir kapıdır.” diye de bir ifade var bu biyografi kitabında.  Nostalji bazen de albümdeki parçaları renklendiriyor; Rock à gogo gibi parçalarda. Bir de Lucille var. Aslında ilk olarak Eddy Mitchell için yazılmış bir parça. Onun 1982 tarihli “Le Cimetière des éléphants” albümünde yer almış. Michel Jonasz daha sonra biraz daha swing ve caz havası katarak kendine uydurmuş, böylece kendi repertuarına yeni bir klasik daha kazandırmış olmuş ki Lucille de hâlâ konserlerde söylediği bir parça. Üç parça dinleyeceğiz bu albümden de.

S: Evet, parçalar sırasıyla: Tristesse, Lucille ve Minuit sonne. 

D: 1985 tarihli “Unis vers l’uni” adlı albümüne geldik Michel Jonasz’ın. Bu albümü yaz boyunca, Breton göğü altında Carnac civarında yazmış, sonra Val-de-Marne’deki evinin çatı katında ince ince işlenmiş. Albümdeki şarkıların yazım süreciyle ilgili şöyle demiş: “Bretanya’yı seviyorum. Denizi değil. Deniz benim içimi boşaltıyor, beni ben olmaktan çıkarıyor. Ben orman altlarını, açıklıkları, ağaçların arasından süzülen güneşi tercih ediyorum. Doğanın içindeki o koza beni kendime geri getiriyor”. Bu albümde aynı zamanda, Sedat Bey’in bir önceki programda bahsettiği kelime oyunları de dikkat çekiyor. “Guérir” mesela ya da “gai rire” hem “mutlu gülüş” hem de “iyileşmek” anlamına geliyor ya da “mal a dit”, “maladie”, “hastalık” anlamına geliyor ya da “kötü söyledi” diye de çevrilebilir. Albümün isminde de bir kelime oyunu var: “Unis vers l’uni”. “Evrene doğru birleşmiş” gibi çevirebiliriz ya da “Birleşmiş evren” gibi. Bu tip kelime oyunları mevcut. Albüme ismini veren şarkıyı da bir uyarıyla bitiriyor: “Dönüşümün kaçınılmaz gerçeğini / sakın ola kaçırmayalım” diyor Jonasz. Şimdi biz de ilk olarak bu albümden Unis vers l’uni adlı şarkıyı dinleyeceğiz, bunun ardından da ynie konserlerinde sık sık söylediği ve bütün ekiple, müzisyenleriyle birlikte emprovizasyon yaptığı La boîte de jazz’ı seslendirecek Michel Jonasz, son olarak da La FM qui s’est specialisé funky adlı parçasıyla bizlerle olacak sanatçı.

D: Şimdi sırada 1988’deki canlı performans albümü “La fabuleuse histoire de Mister Swing” var ama ondan daha detaylı olarak gelecek programda bahsedeceğiz o yüzden hafif bir atlama yapacağız ve Jonasz’ın 1992 tarihli “Où est la source” albümüyle kapatacağız bu haftaki programı. Doksanlara giriş yaptığı bir albüm bu da.

S: Evet, 92 yılında, aslında bu albümden de belki ileriki programlarda bir-iki parça daha çalabiliriz.

D: Tabii, iki parça daha çalabiliriz. Burada kayıtlar Los Angeles’daki efsanevi Capitol Studios’ta gerçekleşmiş ve önemli müzisyenlerle çalışmış Michel Jonasz.

S: Bu hakikaten çok önemli müzisyenler dediğiniz gibi. Steve Gadd davulda, Abraham Laboriel basta, Dean Parks ki bunlar hakikaten inanılmaz müzisyenler. Tabii Jean-Yves D’Angelo ki bu da Fransız piyanist. Michel Jonasz’ın birçok plağında yer aldı. Bu albümde de başrolde diyebiliriz ve Michel Jonasz’ın kendisi de zaman zaman org çalıyor plakta.

D: Bu albüm aynı zamanda uzun süredir, on sekiz yıldır çalıştığı WEA stüdyosuyla olan serüveninin kapanmasını sembolize eden bir albüm. Bununla ilgili de: “Artık evin en eski eşyası gibiydim. İnsan seni bir süre sonra dekor zannediyor” demiş Jonasz. Albümün kapağı da mavi, gök mavisi, turkuaz... Derin bir Jonasz mavisi – yani “bleu”, yani “blues” gibi yorumlar var, blues’a olan sevgisinden dolayı. “Bütün şarkılar da bu mavinin içinde yüzüyor; duru, havadar melodiler…” yorumu yapılmış. Şimdi o zaman bu haftayı bu albümden Groove Baby Groove adlı parçayla kapatalım. Önümüzdeki hafta devam edeceğiz, size tekrar çok teşekkür ediyorum Sedat Bey.

S: Ben teşekkür ediyorum. Önümüzdeki hafta bir adım geriye gideceğiz, sonra tekrar ileri gideceğiz. Michel Jonasz’ın üçüncü programına girmiş olacağız böylece.

D: Evet, böyle flashback, flashforward’larla devam edeceğiz. Önümüzdeki hafta görüşmek üzere.

S: Görüşmek üzere.

Kaynaklar:

- L'odyssée de la chanson française, Gilles Verlant & Jean-Dominique Brierre, Hors Collection, 2006

- Michel Jonasz - Mister Blues, Frédéric Quinonero, Archipel Eds, 2025