Bush yönetimi Irak Savaşı öncesinde uyguladığı yöntemlere yeniden baş vurma çabasında. Ancak bu kez Bush’un amacı farklı. Irak’ta yaşanan kaosun nereye varacağı belli değil ve birkaç haftadan beri Amerikan yönetimi kamuoyunun dikkatini İran’a çekmeye çalışıyor.
Peki Bush’un niyeti İran’ı bombalamak mı? Yoksa İran üzerinden Irak çıkmazını mı çözmeye çalışıyor? Galiba ikisi de doğru. İran konusunda pek çok spekülasyon yapılmakta. The New Yorker Dergisi’nin tanınmış araştırmacı gazetecisi Seymour Hersh’e bakılırsa ‘Kasım ayında yapılan Kongre seçimlerini Demokratlar’ın kazanmasına rağmen Bush ve Cheney ikilisi, 2008’den önce İran meselesini çözmeye kararlı. Bu ikili, gerektiğinde Kongre’yi de bypass edip İran’a müdahale edebilir’. İran ve Suriye ile diyaloga girilmesini öneren Baker/ Hamilton Raporu’nu Başkan Bush’un elinin tersiyle itmesi de bu ihtimalin hala geçerli olduğunu gösteriyor.
Washington’da siyasi sahnede gözükmeyen ama perde arkasından etkilerini sürdüren yeni muhafazakarların Irak’tan sonraki takıntılarının İran olduğu malum. Bunda İsrail’in, İran’ın nükleer silah sahibi olmaya çok yakınlaştığı yolundaki istihbaratı çok etkili. Gazeteci Hersh’e göre CIA’nin de bulguları bu yönde. Bu durumda 2007 İran yılı mı olacak sorusu anlam kazanıyor. ABD Dışişleri Bakan yardımcısı Nicholas Burns’un önceki gün sarf ettiği ‘İran, Amerikan askerlerini öldürmeleri için Irak’taki militanları askeri teknolojiyle besliyor. Bu son derece ciddi bir durum’ şeklindeki sözlerini azımsamamak gerekli. Son günlerde Washington’daki söylem ‘güvenlik’ kavramı ile ‘İran’ı irtibatlandırmakta. Tıpkı 2002 yılında ‘güvenlik’ kavramı ile ‘Irak’ın irtibatlandırılması gibi.
Amerika’nın güvenliği ile İran arasında bir bağlantı kuruluyor ama bugün olası bir İran müdahalesini kamuoyuna satmak kolay değil. Bu noktayı da göz ardı etmemek gerekli. İran konusunda Amerika’daki genel tablo şöyle:
İran’daaçılacakbircepheyemedyanındesteğiyok: Amerikan medyasının İran pozisyonunu, Irak Savaşı’nı büyük çapta desteklemiş olan New York Times Gazetesi’ndeki yazılardan izlemek mümkün. Irak Savaşı’nı desteklemiş olan etkili dış politika yazarı Thomas Friedman, 31 Ocak 2007 tarihli yazısında Iran’a müdaheleye karşı olduğunu açıkladı. Aslında bu önemli bir mesaj. Friedman Amerikalı okura Davos tepelerindeki izlenimlerini aktarmış ve şu sonuca varmış: ‘Diyaloga girmek için İran’da eskiye göre çok daha olumlu bir hava var. Ortadoğu’da istikrarın İsrail-Filistin sorununun çözümünden geçtiğini düşünenler yanılıyorlar. Ortadoğu’da istikrar, İran ile Amerika arasındaki gerilimin giderilmesiyle sağlanabilir. Bu arada Amerikan basını, Bush’un dizginlenememesi halinde Amerika’nın İran’a yapacağı askeri müdahaleyle yeni bir faciaya yol açacağını yazıp duruyor. New York Times’ın 1 Şubat 2007 tarihli yorumunda açıkça ifade edildiği gibi, ‘Bush’un İran’a yönelik tehditleri sadece kendi sallanan tabanını tatmin edebilir. Irak Savaşı, Amerika’nın itibarını o kadar zedeledi ve kaynakları o kadar savurdu ki, bu tehditler ABD’nin düşmanlarını artık korkutmuyor. Bunlardan bir tek Amerikalılar ve onların dostları ürküyor’.
Kamuoyu Irak hezimetini kabullenemiyor: Amerika’damuhafazakâr çevreler Amerikan kamuoyunun ‘Irak sendromuna’ sürüklenmediği iddiasındalar. Zorunlu askerlik olmadığı için bu çok da yanlış değil bir görüş değil. Ancak Amerikan kamuoyu Irak’taki gelişmeleri ve ölen Amerikan askerlerinin sayısının artmasını artık ‘zaaf’ olarak algılanmakta. Amerikan yönetiminin diplomatik opsiyonlara itibar etmemesi Amerikan kamuoyunu rahatsız ediyor. Dünyada yükselen anti-Amerikanizm, Washington yönetiminin Ortadoğu’ya yönelik elle tutulur bir stratejisinin bulunmaması ‘İran da nereden çıktı’ sorusunu gündeme taşıyor. Yani konjonktür 2002 gibi değil. Hele de realist kesimin İran’la diyalog önerilerinin gündeme ağırlığını koyduğu şu günlerde Bush’un yeni bir macera için düğmeye basma olasılığı endişe yaratıyor.
Siyasi elitleri de ikna etmek kolay değil: Başkan Bush Irak’a 21 bin ek asker göndermek konusunda bile zorlanıyor. Son günlerde Cumhuriyetçi Parti içinde çatlak sesler yükselmeye başladı. Bazı siyasi analistlere göre, Başkan Bush’un Irak politikası Cumhuriyetçi Parti’yi ‘balkanlaştırmakta’! Bunun da başlıca nedeni 2008 seçimleri için siyasi temponun hızlanmış olması. Cumhuriyetçiler katmerlenmiş bir Irak hezimetinin sorumlusu olarak seçmenin karşısına çıkmak istemiyorlar. Bu açıdan siyasi elitler İran konusunda temkinliler. İran’ın nükleer programı konusunda en ‘şahin’ çıkış, ‘İran’ın nükleer silah sahibi olmasına izin verilmemeli’ diyen Demokratik Parti’nin iki başkan adayı Hillary Clinton ve John Edwards’dan geldi. Ama bu sözler de mutlaka ‘askeri müdahele yapılsın’ şeklinde yorumlanmamalı. Cumhuriyetçi Parti ise İran konusunda ortak bir görüşe sahip değil.
Think tankler bastırıyor: Amerika’daki siyasiteamüle göre, politika üretiminde ‘düşünce kuruluşları’ etkili olabiliyorlar. Irak Savaşı sırasında savaş lobisi gibi çalışan yeni muhafazakar düşünce kuruluşlarına büyük bir ilgi vardı. Bugün ise durum farklı. Bush’un ‘başına buyruk’ çıkışları devam ediyor ama ABD’de siyasi mekanizma artık denge arayışında. ABD’nin en etkili ‘düşünce kuruluşlarından’ biri olan Brookings Institution’un geçenlerde yayınladığı Irak Raporu’nda İran stratejisi de yer aldı. Brookings’ciler de aklı selime çağrı yaparken, Irak sorununa çözüm bulmak için İran’ın ikna edilmesini ve ancak bu koşullarda İran’la görüşülmesini önerdiler. Ve Irak’ın komşularının İran’la diyalog sürecine dahil edilmelerini istediler.
Bu koşullarda, hâlâ yeni muhafazakârların etkisinde olan Başkan Bush’un İran politikası ne olur? Yeni bir cinnetin kapısı aralanır mı? Bir görüş, İran bombalanırsa bu ülkenin en az on yıl süreyle nükleer hedeflerinin dizginleneceğini öngörüyor. Böylece bölgeye istikrar geleceği, İran’da muhalif güçlerle diyalog kurmanın daha kolay olacağı ve Irak’ın kontrol altında tutulacağı hesaplanıyor. Irak Savaşı da buna benzer varsayımlarla başlamıştı. Kısa sürede bütün varsayımlar altüst oldu. Ne var ki ‘gerçek’ Bush ve Cheney ikilisine vız geliyor!
